maandag 19 augustus 2013

Steengoed

Stenen, schelpen, stenen, dennenappels, drijfhout, nog meer stenen… In en rondom ons huis vind je onze vondsten uit de Scandinavische natuur. Tijdens wandelingen in de Scandinavische bergen, bossen en langs stranden ga ik meestal gebukt onder het gewicht van wat ik met me meesleep. Nee, het zijn geen zorgen waar ik dan gebukt onder ga (al komt dat natuurlijk ook wel eens voor), maar ik bezwijk soms bijna onder de stenen, schelpen en andere voorwerpen die in mijn ogen regelrechte cadeautjes uit de schatkamer van de natuur zijn. Mijn jaszakken, vestzakken, mijn rugzak, alles waarin maar ruimte is, prop ik vol met de natuurlijke kostbaarheden. Geen idee wat ik er precies mee ga doen, maar zoiets moois laat je toch niet liggen? Het liefst zou ik grote keien mee naar huis slepen om in onze tuin te deponeren. Helaas heeft Kermit, onze kleine, groene camper, daar geen ruimte voor. Omdat we niet willen dat Kermit ook onder een al te zware last gebukt gaat, hou ik het bij een beschaafd formaat steen.



Eenmaal thuis wordt alles aan een grondige inspectie onderworpen en zonodig schoongemaakt. Daarna is het bekijken wat ik ermee ga doen. Een tijd terug heb ik in Noorwegen een hobbyboek gekocht waarin voorbeelden staan hoe je van natuurlijke materialen allerlei leuke dingen kunt maken en dus sloeg ik aan het beschilderen van enkele stenen. Ik ben helemaal geen type die zomaar even iets (be)schildert, maar ik kwam tot de ontdekking dat ik het een leuke bezigheid vind. Ach, misschien is het resultaat wat amateuristisch, het levert in ieder geval een stukje ontspanning naast het schrijven op en ik hou er ook nog leuke decoratie aan over.


En behalve dat is iedere steen, schelp, dennenappel enz. een herinnering aan een mooie plek ergens in het noorden. En wanneer we aan die plek terugdenken komen vanzelf de verhalen los. We verzamelen herinneringen in de vorm van de natuur en het liefst zo veel mogelijk en zo mooi mogelijk. We zeggen wel eens tegen elkaar: voor later, als we om wat voor reden dan ook niet meer in de gelegenheid zijn om te reizen en met een goed gevoel op onze belevenissen terug kunnen kijken. 
Maar wat is later? Later is nu. Dat hebben wij al lang ontdekt. Vooral nadat we afgelopen weerk geconfronteerd werden met hoe belangrijk gezondheid is en met onze neus op een harde werkelijkheid werden gedrukt. Dat maakt dat wij het 'later' zo snel mogelijk naar ons toe willen trekken en, net zoals mijn jaszakken, vestzakken en mijn rugzak, vol willen proppen met steengoede herinneringen. Want als je wacht tot later, kom je misschien te laat tot de ontdekking dat later al geweest is.




                     

                                         




vrijdag 2 augustus 2013

Verboden traditie

Wanneer ik voor het eerst met joiken in aanraking kwam? Jaren geleden las ik in een reisboek over Noorwegen over Mari Boine. Zij is een zangeres/musicus van Samische afkomst die verschillende prijzen in ontvangst heeft mogen nemen. Omdat de Samische cultuur mij nogal interesseert werd ik natuurlijk nieuwsgierig naar wie Mari Boine was, want ik had nog nooit van haar gehoord. Zodoende kwam ik erachter dat zij door middel van het joiken de Samische muziek ten gehore brengt. Want dat is een joik: de traditionele muziek van de Samen. Het komt voort uit een religieuze traditie en werd, net als de Samische drums, door het christendom verboden omdat het als iets heidens werd beschouwd. De traditie heeft het overleefd en is nu een van de oudste muziekvormen in Europa. Een joik wordt nooit gezongen over iemand of iets, maar men joikt iemand of iets, bijvoorbeeld een mens, een dier of een landschap. Een joik kan plotseling beginnen en abrupt eindigen. Het gezang vormt zich door de stemming en emoties van de joiker en kan dus per keer verschillen.

Mari Boine.
(Foto: Arild Rønsen)

Mari Boine werd in 1956 in de Noord-Noorse gemeente Karasjok geboren, de hoofdplaats van de Noorse Samische bevolking. (Hier lees je meer over Karasjok.) Mari kreeg, net zoals veel andere Samische inwoners van Lapland, al vroeg te maken met discriminatie. Toen ze opgroeide zette ze zich daartegen af en dat was te horen in haar joiks. En dat is iets waar ik me in kan vinden. Discriminatie is onacceptabel. Inmiddels joikt ze ook over de schoonheid en de wildernis van Lapland. In haar joiks voegt zij elementen van jazz en rock toe. 
Zij heeft voor een groot deel de muziek voor haar rekening genomen van de film Kautokeino-opprøret. Een film die het waargebeurde verhaal beschrijft van een groep Samen die in 1852 in opstand kwam tegen de Noorse uitbuiting en onderdrukking van het Samische volk. Volgens informatie die ik gevonden heb is dit de enige keer in de geschiedenis (voor zover men dat terug kan vinden) dat de Samen geweld gebruikt hebben om iets duidelijk te maken.



Maar weer terug naar het joiken. Wanneer je een joik voor het eerst hoort, zou je het een ietwat vreemde muziekvorm kunnen vinden. Maar als je weet wat er gejoikt wordt en de emoties opvangt die erin gelegd worden dan krijgt een joik plotseling een andere waarde. Dan beleef je dat wat diegene joikt.

Mijn man en ik kanoden ooit op een Noors meer dat in een prachtig landschap lag. Het bijna geruisloze voortbewegen over het water, de rust die daar van uitging en de indrukwekkende natuur zorgden ervoor dat we ons op de een of andere manier wilden uiten. En dat uiten werden gezongen klanken zonder een directe betekenis, zonder ritme, zonder na te denken wat we zongen en het verbaasde ons dat het helemaal niet vreemd klonk, dat het paste bij de omgeving waar we ons bevonden. Het veroorzaakte een soort oergevoel dat vast en zeker nog in ieder mens verscholen zit, maar dat we al lange tijd hebben weggestopt.
Naderhand dachten we allebei: Was dit nu joiken? En: eh… wie heeft ons gehoord? Geluid draagt ver over water… Ach, ik denk dat ze er daar niet eens echt vreemd van opkijken. Maar ik geloof niet dat iemand het hier in Nederland in dank zou afnemen als we plotseling midden op de heide of waar het maar mooi is gaan joiken.
In mijn vierde boek dat ik aan het schrijven ben laat ik ook iemand joiken, of in ieder geval op haar eigen manier, via gezongen klanken, haar emoties en de omgeving om haar heen beleven.



Het is prachtig dat er nog zulke oude tradities bestaan en zeker op het gebied van muziek. Het zou jammer zijn als zoiets verdwijnt, want het is iets wat puur en oorspronkelijk is en zo goed bij het Samische volk en de omgeving waarin ze leven aansluit. De immense uitgestrektheid en de overweldigende schoonheid van de natuur maken mij in ieder geval soms aan het joiken. Tenminste, ik doe een poging tot…



Diamantta Spaillit - Reindeer of Diamond.